barbarasteenvoorden

Archive for 2016|Yearly archive page

Boek: Het Boek van Vreugde

In Barbara's Boeken on november 30, 2016 at 8:24 am

boek-van-vreugde-voorkant-3

Ter gelegenheid van de 80e verjaardag van de Dalai Lama reisde aartsbischop Desmond Tutu naar Dharamsala, waar de Dalai Lama in ballingschap leeft. De twee oude wijze vrienden brachten een week samen door. Douglas Abrams was getuige van hun gesprekken en legde ze vast in dit Boek van Vreugde. En dat is het ook echt. Dit is een boek waar je blij van wordt!

Je voelt het meteen al bij een van de eerste foto’s, die genomen is, van het moment dat Desmond Tutu uit het vliegtuig stapt en ontvangen wordt door zijn oude vriend. De genegenheid en humor die uit deze foto spreekt is kenmerkend voor de aard en toon van de gesprekken waar je getuige van bent gedurende het boek. Tijdens de gesprekken onderbreekt de Dalai Lama geregeld de aartsbisschop die op zijn beurt er niet voor terugdeinst met liefdevolle humor de boeddhistische wereldleider op zijn plaats te zetten. Waarop de ander dan steevast bulderend van de lach zijn plek kent. Maar ook zijn ze tot tranen toe geroerd over het leed dat ze beiden hebben meegemaakt, en prijzen ze elkaar over en weer over hun wijsheid en liefde voor de wereld.boek-vreugde-vliegveld-3

Het boek vertelt via hun gesprekken over de ware aard van vreugde. Vreugde is een vaardigheid die je kunt leren. Er is sterk en overtuigend wetenschappelijk bewijs dat de mens is gemaakt voor samenwerking, compassie en ruimhartigheid. Omdat mensen geneigd zijn zich alleen te bekommeren om de eigen groep (blijkt ook uit onderzoek), benadrukken Desmond Tutu en de Dalai Lama telkens opnieuw dat wij mensen allemaal juist uit een groep bestaan: de mensheid. Dat je vanuit een groter perspectief geen verschillen ziet. Als er mijnwerkers vastzitten in Rusland, voel je compassie. Dan zegt niemand: “Ja, maar ik spreek geen Russisch.” Compassie is het woord dat in het verdere boek telkens terugkomt en de belangrijkste voorwaarde is voor het ervaren van levensvreugde.

Een andere pijler is perspectief. ‘Pijn is onvermijdelijk, maar lijden is een keuze. Andersgezegd: wanneer we onze pijn in breder perspectief plaatsen, bv door te beseffen dat we in onze pijn niet alleen zijn, dat het onderdeel is van een groter verhaal en ook dat we de pijn kunnen omarmen en zien als onderdeel van wat we te leren hebben, dan hoeven we de pijn alleen maar te verdragen en kunnen we lijden (de mentale vorm van pijn) voorkomen. Iets waar ik persoonlijk afgelopen jaar mee te maken kreeg en precies zo heb ervaren: hoe we omgaan met pijn, bepaalt de mate waarin we lijden.

Als je groeit in je spiritualiteit, zo getuigen de vrienden, dan ben je in staat om alles te aanvaarden wat je overkomt. Je aanvaardt het, omdat het iets is dat bij het leven hoort. Er gebeuren nare en frustrerende dingen. De vraag is niet: ‘Hoe ontsnap ik daaraan?’, maar: ‘Wat voor positiefs kan ik hieruit halen?’.

Dat gaat ook over een andere pijler van vreugde: dankbaarheid. Zelfs in de lastigste situaties kunnen we dankbaar zijn. Voor wat er wel is, voor met wie we die ervaring delen en voor de lessen die we eruit kunnen halen. Het is ontroerend om te ervaren hoe dankbaar de Dalai Lama is voor de komst en voor de wijsheid van zijn goede vriend. En hoe dankbaar op zijn beurt de aartsbisschop is voor wat hem gegeven is, en voor wie de Dalai Lama als mens en als zijn goede vriend is.

Naast humor, compassie, perspectief en dankbaarheid spreken de wijze vrienden nog over nederigheid, acceptatie, vergeving en edelmoedigheid. Woorden die misschien als je ze hier leest groot en zwaar lijken. Lees dan het boek maar. Dan zul je, net als ik, ervaren dat het eigenlijk heel eenvoudig is. Het vraagt alleen moed om in een cynische en soms berustende wereld te blijven vasthouden aan deze waarden. Ook dat zijn de wijze mannen zich heel goed bewust. Naïef en sentimenteel als deze woorden kunnen klinken, ze zijn het niet. Deze mannen zijn zeer bewust van wat er in de wereld speelt, maar kiezen ervoor elke dag opnieuw te geloven in de mensen, in waardigheid en respect. In liefde en in vreugde.

Een van de dingen die mij persoonlijk raakte in het boek was de overtuiging van zowel de Dalai Lama als de Aartsbisschop dat de wereld ooit werkelijk anders zal zijn. In de woorden van de Aartsbisschop: ‘Zeker, we vallen soms terug, maar je moet alles in perspectief blijven zien. Het gaat de goede kant op met de wereld. Bedenk eens hoe het een paar honderd jaar geleden met rechten van vrouwen was gesteld of met de slavernij, die als moreel juist werd beschouwd. Het kost tijd. We groeien, we leren begaan en zorgzaam te zijn. We leren mens te zijn.”boek-vreugde-handen

En met de woorden van de Dalai Lama: “Nare dingen worden nieuws-items, verkrachtingen, moord, of corruptie. Deze dingen gebeuren allemaal, maar ze zijn niet de norm, en daarom worden ze nieuws. Miljoenen en nog eens miljoenen kinderen worden iedere dag liefdevol door hun ouders gekoesterd. In ziekenhuizen worden dagelijks miljoenen mensen ontzaglijk goed verzorgd. Het lijdt geen twijfel dat er heel negatieve dingen zijn, maar op datzelfde moment gebeuren er vele malen meer positieve dingen in onze wereld.”

Een cynicus noemt mij nu wellicht naïef of sentimenteel. Dit boek heeft mij geholpen te vertrouwen dat ik niet de enige ben die zo naar de wereld en de mensen om me heen kijkt. Van Nobelprijswinnaars voor de Vrede mag ik toch aannemen dat ze recht van spreken hebben. En ik ben dan geen Nobelprijswinnaar, maar kies voor hetzelfde. Te geloven dat het beter gaat in de wereld, dat compassie en dankbaarheid vreugde brengt. Dat dingen in perspectief zien en alles nemen zoals het komt, het leven lichter maakt.

Het is juist die cynicus die ik soms vrees, waardoor ik niet altijd opschrijf of vertel wat ik geloof. Ik ervaar dat ik soms anders kijk naar de wereld, dan wat ik om mij heen hoor. Ik wimpel wat ik zeg nog wel eens lafjes weg met ‘noem mij naïef of soft maar…’. Waardoor dat wat ik werkelijk vind natuurlijk nooit overeind blijft. Iedere keer dat ik niet zeg of schrijf wat ik werkelijk bedoel, is een moment dat ik minder mezelf ben. Dit boek heeft me doen beseffen dat ik niet alleen ben in mijn ogenschijnlijke naïviteit. Ik heb in elk geval twee wijze mannen aan mijn zijde. Die bovendien voortdurend grappen maken. En mensen met humor neem ik sowieso het meest serieus.

Lees dit boek of leg het voor iemand onder de kerstboom, dan belooft het een vreugdevolle kerst te worden met een bemoedigende reflectie op jezelf, je naasten en de rest van de wereld.

Naar binnen

In Artikelen on september 20, 2016 at 9:28 am

Nu de herfst eigenlijk al in volle gang zou moeten zijn, genieten we nog steeds van vol op zon en helderblauwe luchten. Met het einde van de zomer beginnen ook de scholen weer, op de weg wordt het drukker (al heb ik daar gelukkig weinig last van met de 100 meter fietsen naar mijn praktijk). Terwijl de vakantie in heel Nederland voorbij is en de dagelijkse gang van zaken van broodtrommels, werktassen en conference calls om 8.00 uur in de auto overal om me heen weer op volle toeren draait en terwijl de bomen nu toch echt wat geler beginnen te worden, ervaar ik iets van weemoed. Van ‘nee, nog heeeel even niet…’. Het liefst zou ik de herfst en winter nog een beetje terugduwen, zodat de lange dagen met zon nog even duren. Dus deze zonnige dagen ervaar ik als een heerlijk cadeautje!

En dat is niet alleen omdat ik niet zo dol ben op kou en regen. Het is vooral omdat ik juist zo geniet van de openheid van de mensen om me heen tijdens de zonnige dagen van de ontluikende lente en de warme zomer. Die tijd van het jaar waarin meer mensen op de fiets gaan, elkaar begroeten op straat en meer zin te lijken hebben in alles wat ze doen. Nee, dan die herfst waarin we wegduiken onder een paraplu en mopperen op natte kleren, of de winter waarin met opgetrokken schouders in onze dikke winterjas kruipen en de donkere natte dagen binnen zitten. Als de vogels niet meer zo talrijk zingen, klinkt het een stuk minder vrolijk op straat. Want met het minder worden van het vogelgekwetter, worden ook wij mensen een stuk stiller, we praten en groeten wat minder uitgelaten, mompelen nog wat van achter onze sjaal.

Projecteer ik nu mijn eigen gedrag en houding op de mensen om me heen? Of is het echt zo dat mensen anders worden met de seizoenen? Als ik het mijn moeder vraag, zegt ze ongetwijfeld als altijd: “Ach kind, dat heb je altijd al gehad. Jij komt gewoon tot leven in de zomer. Die winter dat is niks voor jou.” Dus ja, het is zeker iets van mij. Maar toch meen ik het bij iedereen om me heen te bespeuren, dat terugtrekken, wegkruipen, minder openheid en opgewektheid. Dan voel ik nu al het gemis van die openheid en levendigheid straks.

seizoenen

Tegelijk weet ik maar al te goed ook hoe waar(devol) het is om juist te leven en werken met het ritme van de seizoenen*. Dat met de komst van de herfst en winter we niet alleen letterlijk in huizen en auto’s naar binnen gaan, maar ook in figuurlijke zin de weg naar binnen maken. Ons wat meer terugtrekken en reflecteren. Wij zijn onderdeel van de natuur, laten we dat ritme van de natuur eens volgen. Dan zien we dat lente en zomer de perioden zijn van ontkiemen, ontluiken, naar buiten, groei, bloei, meer en levendig. En de herfst en winter ons de periode brengen van oogsten, terugkijken, naar binnen gaan, rust. Die vertraging en naar binnen gaan brengt ons een tijd die we kunnen besteden aan introspectie, aan lessen trekken, consolidatie, en weer voorbereiden voor een tijd waarin we opnieuw de weg naar buiten maken.

Misschien is dat wel waarom ik in zekere zin soms opzie tegen de donkere dagen. Omdat ik weet dat ik weer ga inzien, leren, en bewust wordt. Wat altijd tot nieuwe ontwikkelingen in de lente leidt, maar waar een gezonde voorzichtigheid en weerstand ook bij mij nog steeds wel eens speelt. En misschien houd ik wel zo van de lente en de zomer omdat ik dan voel dat iedereen bruist en leeft en op tempo komt voor nieuwe dingen.

herfst

In dat opzicht zou je zeggen dat het niet logisch is dat de herfst betekent dat we actiever worden (die broodtrommels, calls enzovoort). Want eigenlijk hoort versnelling en activiteit (als we de natuur volgen) meer bij de lente en de zomer. Maar deze periode van activiteit kunnen we ook zien als de herfst waarin de natuur zich opmaakt voor de koudere tijden, dit is de tijd van hamsteren: de activiteit om voorraad aan te leggen, het nest snel op orde te krijgen, alles in een prettige regelmaat terugkrijgen, zodat we in de winter tot rust en reflectie kunnen komen.

De periode van activiteit, groei, bloei en zon gaat over in de opmaak naar het terugtrekken. En als ik er dan zo naar kijk, dan zie ik ineens dat het gewoon is zoals het is, en dan voel ik ineens ook geen behoefte meer aan terugduwen van die herfst en winter. Dan kan ik me plotseling overgeven aan de weg die we nu allemaal naar binnen gaan maken, en dan wens ik jullie een gezonde oogst en alle rust voor wat uiteindelijk toch wel weer gaat bloeien en groeien.

 

 

 

* lees ook het boek ‘Leven en werken in het ritme van de seizoenen’ van Jaap Voigt